Η εικόνα στην Ελλάδα

Η κατανάλωση ανεβαίνει παντού — και αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει τίποτα

Κατά το Health at a Glance 2025 του ΟΟΣΑ, η κατανάλωση αντικαταθλιπτικών στις χώρες-μέλη αυξήθηκε πάνω από 40% μεταξύ 2013 και 2023. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το εύρος είναι τεράστιο: από 26,3 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους στη Λετονία έως 164,7 στην Ισλανδία το 2023. Ο μέσος όρος 18 ευρωπαϊκών χωρών ανέβηκε από 30,5 (2000) σε 75,3 (2020).

Η αύξηση από μόνη της δεν αποδεικνύει υπερσυνταγογράφηση. Μπορεί εξίσου να σημαίνει ότι καλύπτεται ανάγκη που παλιά έμενε ακάλυπτη — και υπάρχουν στοιχεία ότι στην Ευρώπη σχεδόν οι μισοί άνθρωποι με κλινική κατάθλιψη δεν λαμβάνουν καμία θεραπεία.

Γι' αυτό η σελίδα δεν στηρίζεται σε αριθμούς κατανάλωσης. Ο όγκος δεν λέει τίποτα για την καταλληλότητα: δεν περιέχει ένδειξη, διάρκεια, ούτε συμμόρφωση με οδηγίες. Τα στοιχεία που έχουν βάρος είναι εκείνα που δείχνουν σε ποιον και για πόσο — και αυτά έρχονται αμέσως.

Σημείωση διαφάνειας: ένα ελληνικό νούμερο που κυκλοφορεί ευρέως (+247% από το 2000) δεν κατάφερα να το επαληθεύσω σε πρωτογενή πηγή. Βρίσκεται στην ενότητα «Όσα δεν μπόρεσα να επαληθεύσω», όχι εδώ.

[24] OECD Health at a Glance 2025 · [17] Bindel LJ, Seifert R. Int J Clin Pharm 2026 · [48] μέσος όρος 18 χωρών: ανάλυση δεδομένων ΟΟΣΑ, Euronews 12.11.2022

Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα όπου τα αγχολυτικά ανεβαίνουν

Τα παρακάτω δεν προέρχονται από δημοσίευμα ούτε από δευτερογενή επεξεργασία. Ζητήθηκαν απευθείας από τη βάση του ΟΟΣΑ (SDMX API, δείκτης φαρμακευτικής κατανάλωσης, κατηγορίες N05B αγχολυτικά και N06A αντικαταθλιπτικά) και μπορεί να τα ανακτήσει όποιος επαναλάβει το ίδιο ερώτημα.

Κάθε συγκρίσιμη χώρα μειώνει. Η Ελλάδα είναι η μόνη που αυξάνει, και κατά ένα τρίτο. Στα υπνωτικά (N05C) η εικόνα είναι ίδια: από 5,2 σε 7,5, αύξηση 44%, ενώ Γαλλία και Γερμανία υποχωρούν.

Στα αντικαταθλιπτικά η άνοδος είναι σταθερή και αδιάκοπη: 48,1 (2015) → 61,0 (2019) → 65,8 (2020) → 73,1 (2022) → 76,5 (2023) → 80,2 (2024). Αύξηση 67% σε εννέα χρόνια.

Πώς πρέπει και πώς δεν πρέπει να διαβαστεί: η κάλυψη των δεδομένων διαφέρει ανά χώρα — για την Ελλάδα αφορά τον ΕΟΠΥΥ, περίπου 95% του πληθυσμού, χωρίς νοσοκομειακά, μη αποζημιούμενα και OTC. Γι' αυτό συγκρίνουμε τάσεις μέσα σε κάθε χώρα και όχι απόλυτα επίπεδα μεταξύ χωρών· η τιμή 2,1 για την Ιταλία είναι σχεδόν βέβαια τεχνούργημα κάλυψης, αφού η ιταλική εθνική έκθεση δίνει περίπου 50. Και το DDD δεν είναι αριθμός ανθρώπων: είναι όγκος σε θεωρητικές δόσεις, και δεν μεταφράζεται σε ποσοστό πληθυσμού.

Η τάση όμως δεν έχει τέτοιο πρόβλημα. Και η τάση λέει ότι μετά τις προειδοποιήσεις του FDA το 2020 και της MHRA το 2026, η υπόλοιπη Ευρώπη αποσύρεται από τις βενζοδιαζεπίνες — και η Ελλάδα προχωρά προς την αντίθετη κατεύθυνση.

[49] OECD, Health Statistics — Pharmaceutical consumption (SDMX API, dataflow HEALTH_PHMC@DF_PHMC_CONSUM), ερώτημα για N05B, N05C και N06A, χώρες GRC/ITA/PRT/ESP/DEU/FRA/GBR, 2015–2024 · [50] Ma κ.ά. Global trends in the consumption of benzodiazepines and Z-drugs in 67 countries, Sleep 2023;46(10):zsad124 — Ελλάδα 40,11 (2008) → 44,94 (2018) DDD, +0,65/έτος (p=0,018), αντίθετα στην παγκόσμια πτωτική τάση

1,2 εκατομμύρια συνταγές υπνωτικών σε τέσσερα χρόνια

Ανάλυση της ελληνικής εθνικής βάσης συνταγογράφησης για τα Z-φάρμακα (κυρίως ζολπιδέμη — Stilnox) την περίοδο 2018–2021 κατέγραψε 1.229.842 συνταγές σε 156.554 ασθενείς.

Τα υπνωτικά αυτά εγκρίθηκαν για βραχυχρόνια χρήση. Διάμεσος οκτώ συνταγών ανά ασθενή σε τρία χρόνια δεν είναι βραχυχρόνια χρήση. Και το 73,1% άνω των 65 συγκρούεται μετωπικά με τα κριτήρια Beers, που κατατάσσουν την κατηγορία στα δυνητικά ακατάλληλα φάρμακα για την ηλικία αυτή, λόγω πτώσεων και καταγμάτων ισχίου.

[11] BMC Psychiatry 2023;23:370

Ένα εύρημα που ανατρέπει το αφήγημα

Στην ίδια ελληνική μελέτη, η κατανομή των συνταγογραφούντων ιατρών ήταν:

Επτά στις δέκα συνταγές υπνωτικών στην Ελλάδα γράφονται από παθολόγους και γενικούς ιατρούς. Μόλις μία στις δέκα από ψυχίατρο.

Αυτό σημαίνει ότι η στόχευση αποκλειστικά της ψυχιατρικής αστοχεί. Η υπερσυνταγογράφηση ηρεμιστικών και υπνωτικών στην Ελλάδα είναι πρόβλημα πρωτοβάθμιας φροντίδας: πίεση χρόνου στο ιατρείο, ελάχιστη πρόσβαση σε ψυχοθεραπεία με δημόσια κάλυψη, και ένα σύστημα όπου η συνταγή είναι το γρηγορότερο διαθέσιμο εργαλείο.

[11] BMC Psychiatry 2023;23:370

Στους 45 με 59, τα ψυχοφάρμακα είναι από τα πρώτα στη λίστα

Ανάλυση της ελληνικής βάσης ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) για την περίοδο 2015–2021, με κάλυψη σχεδόν του συνόλου του πληθυσμού, τοποθετεί τα φάρμακα του νευρικού συστήματος (κατηγορία N) τέταρτα σε όγκο μεταξύ όλων των κατηγοριών, με 10,6% της συνολικής φαρμακευτικής δαπάνης.

Στην ηλικιακή ομάδα 45–59 ετών, τα ψυχοληπτικά (N05) και τα ψυχοαναληπτικά (N06) βρίσκονται μεταξύ των κατηγοριών που καλύπτουν πάνω από το μισό της συνολικής κατανάλωσης, με τα N05 να παρουσιάζουν σημαντική αύξηση από το 2015 στο 2021. Οι συγγραφείς συνδέουν τη μεταβολή με την οικονομική κρίση και την πανδημία.

Αυτό είναι σημαντικό γιατί δείχνει ότι το ελληνικό ζήτημα δεν περιορίζεται στους ηλικιωμένους με υπνωτικά: αφορά και τον ενεργό πληθυσμό μέσης ηλικίας.

[25] Mavridoglou G, Polyzos N. Healthcare (Basel) 2024;12(22):2312 · doi:10.3390/healthcare12222312